Sobanukirwa inkomoko y'insigamigani"Yarumye Gihwa."
Mu mateka y’u Rwanda rwo hambere, mu gihe cy’abami b’Ibwami, hari umugani wamenyekanye cyane kugeza n’ubu bawukoresha iyo babonye umuntu wihanganye ntatakaze icyubahiro mu gihe cy’akaga. Ni wa mugani uvuga ngo “Yarumye Gihwa”. Iyi mvugo ntisanzwe, kuko ikomoka ku nkuru y’ubutwari n’ubutega amaboko ku byago bya Rubango, umugabo w’i Bwanacyambwe waciye ibintu mu buryo butari busanzwe.
Ibihe bya Gihwa n’iteka rihindura amateka
Gihwa yari umutware ukomeye w’i Kibali, mu gice cyo mu Majyaruguru y’u Rwanda. Yari azwiho ubuhanga bwo gutegeka n’ubugome bwo guhana ababigometseho. Mu gihe cye, nyuma y’uko Ndahiro Cyamatare yiciwe ku rugamba, Gihwa yigaruriye uturere tumwe na tumwe. Aca iteka rikomeye ryavugaga ko nta muntu wemerewe kugurana amasaka n’amashaza mu Kibali.
Abakene n’abakungu barabyumvise, ariko ntibyari ibintu byoroshye, kuko ubuzima bwabo bwari bushingiye ku bucuruzi bw’amasaka n’amashaza. Iryo teka ryateje impaka nyinshi, abantu baratinya kujya mu Kibali ngo batavunikira ubusa cyangwa ngo bafatwe.
Rubango, umugabo utinyuka
Muri ibyo bihe, i Bwanacyambwe hari umugabo witwaga Rubango. Yari umworozi w’inyana, azwiho imbaraga n’ubutwari. Rubango yumvise inkuru y’iteka rya Gihwa ararakara cyane. Aricara, areba inshuti ze, arababwira ati:
"Nimundeke njye kureba uwo mugabo wigize umwami w’amasaka. Nshaka kureba niba koko ari uwo kubatera ubwoba."
Bagenzi be bamusaba kwitonda, ariko arinangira. Bahitamo kumuherekeza kugira ngo barebe uko bizagenda. Bikorera amasaka barahaguruka, urugendo rurakomeza kugeza bageze i Kibali.
Ibiganiro n’abagaragu ba Gihwa
Bageze ku irembo ry’umutware, Rubango ahamagara n’ijwi rirenga:
"Nimumbwire niba uyu ari kwa Gihwa! Nje kugurana amasaka yanjye n’amashaza!"
Abagaragu baratangara, ntibamenyerewe kubona umuntu uvuga atyo. Basubira mu rugo kwihutira kubibwira Gihwa. Umutware ararakara ati:
"Nimumuzane hano, nshaka kumubona!"
Rubango arinjira, aragenda aguma atuje, nta kintu avuga. Gihwa amubaza icyo ashaka, ariko Rubango ntiyavuga. Gihwa ararakarira cyane, ategeka ko bamukubita, baramukubita ariko araceceka, ntatakaza icyubahiro.
Igitangaza cyabaye
Bamwegereza Gihwa, aramwumira ku mukamba w’inda n’amenyo. Rubango akomeza guceceka, arashinyiriza kugeza ubwo bose batangiye gutekereza ko ashobora kuba atumva cyangwa ko atinya gutaka. Mu kanya gato, Rubango akora igitanganza: ashyira ku ngusho indiga ye, arayihina arayikoma, Gihwa aravunika, ariruhutsa.
Abari aho bumva induru, bagira ngo ni Rubango uri gutaka, ariko ahubwo ni Gihwa urira umubabaro. Rubango akoresha ako kanya kugira ngo amutsinde burundu, aramukomeretsa arangije ariruka.
Umugani uravuka
Bukeye, i Kibali havugwa inkuru y’uko Gihwa yapfuye urupfu rutunguranye. Abantu bavuga bati:
"Wa mugabo w’i Bwanacyambwe yarumye Gihwa!"
Icyo gihe, "kuruma Gihwa" byahise bihinduka imvugo yo kuvuga umuntu wihanganye akababarira mu mutima, akashikama kugeza abonye uko atsinda ikimubabaje.
Kuva ubwo, iyo babona umuntu ukomeza guceceka mu gihe cy’akaga cyangwa wihagararaho atavuga menshi, bavuga bati: "Yarumye Gihwa."
Waba ushaka ko nyongeramo ibisobanuro by’uko uyu mugani ukoreshwa mu buzima bwa buri munsi muri iki gihe (nk’inyigisho cyangwa isomo abantu bawukura ho)? Byatuma inkuru iba irimo umusaruro w’amasomo nk’inyandiko yo mu kinyamakuru.

Comments