Posts

Showing posts with the label Umuco nyarwanda

Amwe mu mateka ya Nyabingi,izina ryamenyekanye cyane mu mateka y'u Rwanda.

Image
Iyi ni imwe mu ngoro za Nyabingi zikiriho.   Mu mateka y’u Rwanda havugwamo amazina menshi  mu buryo butandukanye, ariko izina rya Nyabingi riruta menshi mu kumenyekana n’inkuru zigenda zivugwaho. N’ubwo uyu murimo wagiye uzwi cyane mu migenzo yo guterekera, amateka agaragaza ko izina rye ry’ukuri mu Kinyarwanda ari Nyabyinshi , riboneye ryerekana “ufite ubutunzi cyangwa umugisha mwinshi”. Amateka y’uyu mukobwa akomeza kuvuga ko yavukanye na Ruganzu II Ndoli , bombi bana ba Ndahiro II Cyamatare , mu gihe cy’uduce tw’icyami twari tukiganje. Umwaka nyawo w’igihe batangiye kubaho ntuzwi neza, ariko ibisekuru byagiye byandika amateka byemeza ko yabayeho hagati y’imyaka yo hambere, mu bihe byo hagati ya 1600 na 1800. Uko izina Nyabingi ryamamaye Bivugwa ko ababyeyi ba Nyabingi ari bo bamwise izina rye ry’ukuri, ariko uko imyaka yagiye ihita rikomera ku buryo rihuzwa n’ubutunzi, umugisha n’imbaraga zidasanzwe. Abaturage bo mu gace ka Ndorwa bamubonagamo umuntu w’igitangaza, bit...

Sobanukirwa inkomoko y'insigamigani"Yarumye Gihwa."

Image
Mu mateka y’u Rwanda rwo hambere, mu gihe cy’abami b’Ibwami, hari umugani wamenyekanye cyane kugeza n’ubu bawukoresha iyo babonye umuntu wihanganye ntatakaze icyubahiro mu gihe cy’akaga. Ni wa mugani uvuga ngo “Yarumye Gihwa” . Iyi mvugo ntisanzwe, kuko ikomoka ku nkuru y’ubutwari n’ubutega amaboko ku byago bya Rubango, umugabo w’i Bwanacyambwe waciye ibintu mu buryo butari busanzwe. Ibihe bya Gihwa n’iteka rihindura amateka Gihwa yari umutware ukomeye w’i Kibali, mu gice cyo mu Majyaruguru y’u Rwanda. Yari azwiho ubuhanga bwo gutegeka n’ubugome bwo guhana ababigometseho. Mu gihe cye, nyuma y’uko Ndahiro Cyamatare yiciwe ku rugamba, Gihwa yigaruriye uturere tumwe na tumwe. Aca iteka rikomeye ryavugaga ko nta muntu wemerewe kugurana amasaka n’amashaza mu Kibali. Abakene n’abakungu barabyumvise, ariko ntibyari ibintu byoroshye, kuko ubuzima bwabo bwari bushingiye ku bucuruzi bw’amasaka n’amashaza. Iryo teka ryateje impaka nyinshi, abantu baratinya kujya mu Kibali ngo batavunik...

Perezida Kagame yashyizeho Guverinoma nshya: Abaminisitiri n’Abanyamabanga ba Leta bashya bamenyekanye

Image
  Kigali, 24 Nyakanga 2025 – Nyakubahwa Perezida wa Repubulika y’u Rwanda, Paul Kagame, yashyizeho abaminisitiri bashya, abanyamabanga ba leta ndetse n’abandi bayobozi bakuru, hagamijwe kunoza imikorere ya guverinoma no gukomeza guteza imbere igihugu mu nzego zitandukanye. Ibi byatangajwe n’Ibiro by’Umukuru w’Igihugu binyuze mu itangazo rigaragaramo impinduka zikomeye, zirimo abinjira muri guverinoma ku nshuro ya mbere ndetse n’abandi bashyizwe mu myanya mishya ishingiye ku miterere n’inshingano z’izo nzego. Abaminisitiri bashya n’inshingano zabo Mu myanya y’abaminisitiri, hashyizweho abantu bafite ubunararibonye n’ubushobozi mu nzego zitandukanye. Madamu Judith Uwizeye yagizwe Minisitiri mu Biro bya Perezida, naho Madamu Inès Mpambara agirwa Minisitiri mu Biro bya Minisitiri w’Intebe. Uyu ni umwanya ukomeye mu micungire y’inama z’abaminisitiri no guhuz coordination y’imiyoborere rusange.Muri Minisiteri y’Imari n’Igenamigambi, hashyizweho Bwana Yusuf Murangwa, usanzwe azwiho ubunar...

Tumenye amateka y'agace "Buriza"mu Majyaruguru y'u Rwanda

Image
Amateka n’umuco wa Buriza: Umusozi w’amateka nyarwanda Buriza ni agace gaherereye mu karere ka Rulindo, mu Ntara y’Amajyaruguru y’u Rwanda. Nubwo atari henshi uzumva kivugwa mu binyamakuru cyangwa mu mategeko y’igihugu, Buriza ni ahantu hafite amateka akomeye, umuco ukomeye, n’ubusugire mu bwiza karemano bw’imisozi n’ubwiyunge bw’abaturage bahatuye. Buriza mu mateka y’Ubwami Mbere y’uko u Rwanda rwabona ubwigenge, Buriza yari umwe mu misozi ikoreshwa cyane mu bikorwa by’Ubwami. Inkuru z’abasaza n’abakecuru bavuga ko umusozi wa Buriza wakoreshejwe cyane nk’ahantu harebwa kure (intabwe y’amaburiro) n’ahabera inama z’ubuyobozi.Hari ibigwi by’ingenzi byavugiwe muri Buriza mu gihe cy’ingoma z’abami nka Yuhi V Musinga na Mutara III Rudahigwa. Buriza yamenyekanye nk’ahantu h’intwari, habayeho ubwitange n’imyumvire yo hejuru. Imiterere y’akarere Buriza ifite imisozi ihanamye, ubutaka butoshye kandi butanga umusaruro mwiza. Abaturage baho benshi ni abahinzi, bahinga ibishyimbo, ibigori, ibitoki...

Amezi y’umwaka mu Kinyarwanda: Ubusobanuro bw’amazina y’amezi uko ari 12

Image
    Amezi y’umwaka mu Kinyarwanda: Ubusobanuro bw’amazina y’amezi uko ari 12. Mu muco nyarwanda wa kera, buri kwezi kwari gufite izina ryakoreshwaga hashingiwe ku bikorwa by’icyo gihe, imihingire, ikirere, n’imihango y’imiryango. Aya ni yo mezi 12 y’umwaka n’uko asobanuye mu Kinyarwanda cya kera. 1. Mutarama – Ukwezi kw’irerero Mutarama ni ukwezi umwaka utangiriramo. Mu muco wa kera, kwari ukwezi kwitondekamo gahunda nshya. Abaturage bashyiragamo ingamba nshya z’ubuhinzi, bakita ku kurera amatungo no gutegura isarura y’umwaka utaha. Bityo kwitwa “ukwezi kw’irerero”. 2. Gashyantare  :Ukwezi kw’ibikorwa Iki gihe gitangirana no gusibura imirima no gutegura imirimo y’ubuhinzi. Imvura yoroheje iba itangiye kugwa, bityo abantu bagatangira gusasa imbuto. Ni ukwezi kw’ibikorwa bishingiye ku buzima bwo mu rugo. 3. Werurwe: Ukwezi kw’isuka Werurwe ni igihe isuka n’ifatizo byifashishwa cyane. Ni bwo imirima iba ibagara, ibishyimbo n’ibigori biba biri hejuru, hakaba akazi kenshi k’u...