Amwe mu mateka ya Nyabingi,izina ryamenyekanye cyane mu mateka y'u Rwanda.

Iyi ni imwe mu ngoro za Nyabingi zikiriho.

 Mu mateka y’u Rwanda havugwamo amazina menshi  mu buryo butandukanye, ariko izina rya Nyabingi riruta menshi mu kumenyekana n’inkuru zigenda zivugwaho. N’ubwo uyu murimo wagiye uzwi cyane mu migenzo yo guterekera, amateka agaragaza ko izina rye ry’ukuri mu Kinyarwanda ari Nyabyinshi, riboneye ryerekana “ufite ubutunzi cyangwa umugisha mwinshi”.

Amateka y’uyu mukobwa akomeza kuvuga ko yavukanye na Ruganzu II Ndoli, bombi bana ba Ndahiro II Cyamatare, mu gihe cy’uduce tw’icyami twari tukiganje. Umwaka nyawo w’igihe batangiye kubaho ntuzwi neza, ariko ibisekuru byagiye byandika amateka byemeza ko yabayeho hagati y’imyaka yo hambere, mu bihe byo hagati ya 1600 na 1800.

Uko izina Nyabingi ryamamaye

Bivugwa ko ababyeyi ba Nyabingi ari bo bamwise izina rye ry’ukuri, ariko uko imyaka yagiye ihita rikomera ku buryo rihuzwa n’ubutunzi, umugisha n’imbaraga zidasanzwe. Abaturage bo mu gace ka Ndorwa bamubonagamo umuntu w’igitangaza, bituma izina rye rirushaho gukwirakwira ndetse n’imigenzo yo kumwambaza iravuka.

Mu muco nyarwanda wa kera, guterekera Nyabingi byafashaga abayoboke be kwiyegereza Imana (Rugira na Iyakare). Uwo muhango wakorerwaga mu Ndaro, izo nzu zabaga zubatse mu buryo bwihariye, zikaba ari zo zafatwaga nk’urusengero rw’icyo gihe. Abari bafite inshingano zo kubarizwa kuri uwo muco bitwaga Abagirwa, kandi akenshi ni abagore bizerwaga ko bafite ubushobozi bwo kuvugana n’imyuka.

Ibimenyetso bigigaragara uyu munsi

Ubu na none, ibyavuye kuri uwo muco biracyabonwa mu bice bimwe by’u Rwanda, cyane cyane mu Majyaruguru. Mu Murenge wa Butaro mu Karere ka Burera haracyari ibice bifatwa nk’umusingi w’amateka ya Nyabingi. Hari imiryango igifite inkomoko ku Bagirwa ba kera, ndetse hari n’inzu n’ahantu hakoreshwaga guterekera hakigaragara.

Umusaza witwa Rwicumugi Andrew, wavukiye muri ako gace mu 1935, ni umwe mu bagaragaza ukuntu uwo muco wakorwaga. Avuga ko yasubiranye umurimo w’ababyeyi be kugeza mu 1991, igihe uwo muco watangiye gucogora. Yibuka ko buri mwaka haba umuhango udasanzwe, aho abahanye igihango na Nyabingi bazanaga inzoga bagasangira, bakaririmba, bakabyina, bakanasaba umugisha ku byo bifuza.

Ubushakashatsi bwa Niyitegeka Jean

Kugira ngo amateka ya Nyabingi atazimira burundu, hari abatangije ibikorwa byo kuyabungabunga no kuyashyira ku rwego mpuzamahanga. Niyitegeka Jean, impuguke mu mateka y’uyu muco, ni umwe mu bashinze ikigo Burera Youth Community, kigamije gusigasira umuco n’amateka by’akarere ka Burera. Bateje imbere n’ahantu nyaburanga hitwa The Roots of Nyabingi Heritage Center, hagamije kwigisha, gukurura ba mukerarugendo no guha agaciro amateka y’iwabo.

Niyitegeka avuga ko ubumenyi bwinshi kuri Nyabingi bwafashijwe cyane n’ibikorwa n’ibitabo byanditswe n’abanyapiganwa n’amateka, barimo na Scholastique Mukasonga, umwanditsi w’Umunyarwandakazi uba mu Bufaransa, wagiye akomoza ku mateka y’uyu muco mu nyandiko ze.

Comments

Popular posts from this blog

Rulindo: Umunsi Mpuzamahanga Wahariwe Mwarimu ku rwego rw'Akarere Wizihirijwe mu Murenge wa Buyoga.

REB Announcement on English Language Training Program for School Leaders and Teachers.