Amezi y’umwaka mu Kinyarwanda: Ubusobanuro bw’amazina y’amezi uko ari 12

 


 

Amezi y’umwaka mu Kinyarwanda: Ubusobanuro bw’amazina y’amezi uko ari 12.

Mu muco nyarwanda wa kera, buri kwezi kwari gufite izina ryakoreshwaga hashingiwe ku bikorwa by’icyo gihe, imihingire, ikirere, n’imihango y’imiryango. Aya ni yo mezi 12 y’umwaka n’uko asobanuye mu Kinyarwanda cya kera.

1. Mutarama – Ukwezi kw’irerero

Mutarama ni ukwezi umwaka utangiriramo. Mu muco wa kera, kwari ukwezi kwitondekamo gahunda nshya. Abaturage bashyiragamo ingamba nshya z’ubuhinzi, bakita ku kurera amatungo no gutegura isarura y’umwaka utaha. Bityo kwitwa “ukwezi kw’irerero”.

2. Gashyantare :Ukwezi kw’ibikorwa

Iki gihe gitangirana no gusibura imirima no gutegura imirimo y’ubuhinzi. Imvura yoroheje iba itangiye kugwa, bityo abantu bagatangira gusasa imbuto. Ni ukwezi kw’ibikorwa bishingiye ku buzima bwo mu rugo.

3. Werurwe:Ukwezi kw’isuka

Werurwe ni igihe isuka n’ifatizo byifashishwa cyane. Ni bwo imirima iba ibagara, ibishyimbo n’ibigori biba biri hejuru, hakaba akazi kenshi k’ubuhinzi. Ni ukwezi k’umurimo n’amaj sweat.

4. Mata – Ukwezi kw’itumba risatira ihururu


Mata ni ukwezi gutanga umusaruro w’ibihingwa by’itumba. Harasarurwa ibishyimbo, ibigori, n’ibindi. Benshi bacyita “ukwezi k’isabukuru” kubera ihuriro n’igihe cy’Isabukuru ya Pasika, ndetse n’ukwezi k’ibirori mu miryango.

5. Gicurasi – Ukwezi k’impeshakuramba

Igihe cy’ubushyuhe butari bwinshi, cyiganjemo imvura n’ikirere gitangiye guhinduka. Ni igihe cyiza cyo guhinga imboga n’imirima y’icyi. Gicurasi iva ku ijambo “gucura” cyangwa “gicurasi” bivuga gutunganya no kuvugurura.

6. Kamena – Ukwezi k’ubushyuhe bwinshi

Kamena ni ukwezi k’ubushyuhe. Umucyo w’izuba uba ari mwinshi, abahinzi bahagarika imirimo imwe kubera kubura imvura. Ni igihe ababyeyi bashishikariza abana kwiga imirimo yo mu rugo no kwiga umuco.

7. Nyakanga – Ukwezi kw’ubukonje

Nyakanga ni ukwezi gukunze kugaragaramo ubukonje bwinshi, cyane cyane mu ijoro. Igihugu kiba gifite igihu kinini, cy’umuyaga mwinshi, n’ikirere gikonje. Niyo mpamvu gifite inyito "Nyakanga" 

8. Kanama – Ukwezi kw’imvururu

Kanama ni ukwezi imvura y’itumba itangira kwigaragaza, cyangwa ikirere kigatangira guhinduka. Abakuru b’umuco bavugaga ko ari ukwezi kw’amavuriro, ihindagurika n’imyiteguro y’imvura.

9. Nzeri:Ukwezi kw’isarura ry’icyi

Nzeri iva ku ijambo “inzara” cyangwa “inzuki” kuko ari igihe abahinzi basarura imyaka nk’amasaka, ibigori n’ibishyimbo byari byahinze mu gihe cy’icyi. Ni ukwezi kwiza ku mibereho.

10. Ukwakira :Ukwezi kw’ubuharike bw’imirimo

Ukwakira ni igihe cyo kongera guhinga, nyuma yo gusarura. Abaturage basukura amasambu, bagatera ibirayi n’ibindi. Hari aho bavuga ko “ukwakira” bivuga “kakira” imyaka cyangwa imirimo.

11. Ugushyingo :Ukwezi kw’uruhurirane rw’imvura

Mu gushinga ni bwo imvura iba igwa cyane, ituma imigezi yuzura n’ubuhinzi bugenda neza. Abakurambere babwitaga ukwezi “gushyingo” kuko imvura igabanura imihanda, abantu bagahora batengurwa n’ikirere.

12. Ukuboza : Ukwezi k’uburyohe n’ibiruhuko  

Ukuboza ni ukwezi kuranga umwaka, kikaba icy’imiryango yongera kubonana, abashyingiwe bagategura ubukwe, n’abana bagafata ikiruhuko. Abenshi bakwita ukwezi k'uburuhuko no kwishima.


✍️ Yanditswe na TWIZERE Felix
© 2025 – Felixtonline. Uburenganzira bwose burabitswe.

Comments

Popular posts from this blog

Amwe mu mateka ya Nyabingi,izina ryamenyekanye cyane mu mateka y'u Rwanda.

Rulindo: Umunsi Mpuzamahanga Wahariwe Mwarimu ku rwego rw'Akarere Wizihirijwe mu Murenge wa Buyoga.

REB Announcement on English Language Training Program for School Leaders and Teachers.